De Belastingdienst berekent je box 3-belasting niet op basis van wat je het hele jaar gespaard hebt — maar op basis van één enkele dag: 1 januari. Dat is de peildatum. Wat er op die ochtend op je rekening staat, bepaalt hoeveel vermogensbelasting je dat jaar betaalt. Niet meer, niet minder.
Die ene dag maakt box 3 uniek en tegelijk ook stuurbaar. Want wie zijn vermogen voor 1 januari slim inzet, betaalt mogelijk helemaal geen belasting.
Wat is de peildatum box 3?
De peildatum box 3 is 1 januari van elk belastingjaar. Op die datum maakt de Belastingdienst als het ware een momentopname van je totale vermogen in box 3. Alles wat op die dag op je naam staat — spaargeld, beleggingen, een tweede woning, crypto — telt mee.
De aangifte inkomstenbelasting doe je achteraf (over 2026 doe je aangifte in de lente van 2027), maar de grondslag voor je box 3-belasting is vastgelegd op 1 januari van het betreffende jaar.
| Belastingjaar | Peildatum | Aangifte in |
|---|---|---|
| 2025 | 1 januari 2025 | Lente 2026 |
| 2026 | 1 januari 2026 | Lente 2027 |
| 2027 | 1 januari 2027 | Lente 2028 |
Wat telt mee op de peildatum?
De Belastingdienst telt op de peildatum je grondslag sparen en beleggen op. Dat zijn alle bezittingen in box 3 minus je schulden boven de drempel.
Bezittingen die meetellen:
- Spaargeld en deposito's (ook bij buitenlandse banken)
- Beleggingen: aandelen, ETF's, obligaties, beleggingsfondsen
- Cryptovaluta
- Tweede woning of vakantiewoning
- Vorderingen (geld dat anderen aan jou schuldig zijn)
- Contant geld boven €657 (per persoon, 2026)
Wat níet meetelt:
- Je eigen woning (die valt in box 1)
- Pensioen en lijfrente (box 1)
- Groene beleggingen tot €71.251 (vrijgesteld, 2026)
- Schulden boven de drempel van €3.400 per persoon (verminderen je grondslag)
Heffingsvrij vermogen: de belastingvrije buffer
Je betaalt pas box 3-belasting als je vermogen boven het heffingsvrij vermogen uitkomt. In 2026 is dat:
- €59.357 per persoon
- €118.714 voor fiscale partners samen
Heb je minder vermogen dan deze grens? Dan betaal je geen box 3-belasting, ongeacht hoe hoog je spaarrente is.
Heffingsvrij vermogen 2027 — let op, dit verandert mogelijk
Het kabinet stelt voor om de heffingsvrije grens in 2027 fors te verlagen:
- €30.846 per persoon (nu: €59.357)
- €61.692 voor fiscale partners
De Tweede Kamer stemt op 12 november 2026 over het Belastingplan 2027. Tot die stemming is dit nog onzeker. Maar als het doorgaat, vallen veel mensen die nu net onder de grens zitten er in 2027 wél onder. Lees alles over het heffingsvrij vermogen 2027
Hoe werkt de belastingberekening op de peildatum?
Box 3 werkt in 2026 en 2027 nog via forfaitair rendement: de Belastingdienst gaat ervan uit dat je een fictief rendement behaalt over je vermogen, en belast dat — ongeacht wat je werkelijk verdiende.
Voor 2027 geldt een forfaitair rendement van 1,27%. Daarover betaal je 36% belasting.
Rekenvoorbeeld bij €80.000 spaargeld (2027, individu):
| Bedrag | |
|---|---|
| Vermogen op peildatum | €80.000 |
| Heffingsvrij vermogen | €59.357 |
| Belastbare grondslag | €20.643 |
| Forfaitair rendement (1,27%) | €262 |
| Box 3-belasting (36%) | €94 |
Dit is de belasting die je betaalt, ongeacht of je 1,00% of 3,40% spaarrente ontving. Die belasting ligt dus volledig vast — elke euro extra rente is 100% netto winst. Bereken jouw box 3-belasting met onze rekentool
Waarom is de peildatum zo belangrijk voor spaarders?
Omdat je je belasting kunt beïnvloeden. De peildatum is 1 januari — en alles wat je voor die datum doet, telt mee. Alles erna niet.
Stel: je verwacht op 1 januari 2027 €85.000 aan spaargeld te hebben. Je valt dan boven de (voorgestelde) grens van €30.846. Maar als je vóór 1 januari een grote aankoop doet, de hypotheek extra aflost of een belastingvrij bedrag schenkt aan je kinderen, kan je grondslag zakken onder de grens — en betaal je nul belasting.
Dit is geen belastingontduiking, maar belastingplanning binnen de wet.
8 manieren om je grondslag te verlagen vóór de peildatum
Heb je vermogen boven het heffingsvrij bedrag en wil je dit aanpakken vóór 1 januari 2027? Dit zijn je opties:
- Grote aankopen naar voren halen — nieuwe auto, verbouwing, dure vakantie. Vermogen dat je toch al wilde uitgeven, kun je beter vóór de peildatum uitgeven dan erna.
- Hypotheek extra aflossen — geld dat je aflost verlaagt je box 3-vermogen én je hypotheekschuld. Dubbel voordeel.
- Belastingvrij schenken aan kinderen — ouders mogen in 2026 tot €6.633 belastingvrij aan kinderen schenken, derden tot €2.658. Dit verlaagt je box 3-grondslag direct.
- Groene beleggingen — tot €71.251 is vrijgesteld. Omzetten van gewone beleggingen naar erkend groene producten verlaagt je belastbare grondslag.
- Deposito's timing — een deposito dat op 31 december afloopt staat op 1 januari als vrij vermogen. Overweeg dit te herplaatsen vóór de peildatum.
- Schulden versneld aflossen — schulden boven €3.400 per persoon verlagen je grondslag.
- Schenking aan goed doel — een ANBI-gift kan eveneens het belastbaar vermogen verlagen.
- Fiscaal partnerschap — ben je niet elkaars fiscale partner maar wel samenwonend? Door dit te regelen deel je de heffingsvrije som, wat voordelig kan uitpakken.
Alle manieren uitgewerkt: box 3 belasting voorkomen
Wat verandert er met de peildatum in 2028?
In 2028 verdwijnt het forfaitaire systeem waarschijnlijk. Het nieuwe stelsel werkt met vermogensaanwasbelasting: je betaalt dan belasting over je werkelijke rendement (rente, dividend, koerswinst). De peildatum blijft 1 januari, maar de berekening verandert.
Gevolg: wie belegt in jaren met koerswinst betaalt meer; wie belegt in slechte beursjaren betaalt minder. Voor pure spaarders verandert er relatief weinig — spaarrente is werkelijk rendement.
Wat verandert er voor spaarders in 2028?
Veelgestelde vragen
Ja. De Belastingdienst kijkt naar de rekeningsaldi op 1 januari, ongeacht waar je bent. Jouw bank rapporteert dit automatisch aan de Belastingdienst.
Ja. Al het spaargeld — ook bij buitenlandse banken die via platforms als Raisin zijn aangesloten — valt in box 3 en telt mee op de peildatum. Je bent zelf verantwoordelijk voor de opgave in je aangifte.
In de meeste gevallen niet — de Belastingdienst ontvangt automatisch gegevens van Nederlandse banken. Bij buitenlandse banken kan het zijn dat je de gegevens zelf moet invullen. Bewaar je jaaroverzichten goed.
Ja. Een deposito dat nog loopt op 1 januari staat geregistreerd als bezitting in box 3 op dat moment, ook al kun je er pas later bij.
Technisch gezien vermindert dit jouw grondslag, maar vergroot het die van je partner. Als jullie fiscale partners zijn, wordt het vermogen toch bij elkaar opgeteld. Geen voordeel dus tussen fiscale partners.
Conclusie
De peildatum box 3 is 1 januari — en dat maakt het een van de weinige belastingen waarbij timing echt verschil maakt. Alles wat je vermogen voor die datum verlaagt (aflossen, schenken, grote aankopen) verlaagt je belastinggrondslag. Alles erna telt pas mee voor het volgende jaar.
Met de voorgestelde halvering van het heffingsvrij vermogen in 2027 (stemming 12 november) is dit Q4 meer dan ooit het moment om te checken of je actie moet ondernemen.
Bereken direct jouw box 3-belasting of Bekijk alle manieren om box 3 te verlagen
Heffingsvrij vermogen en tarieven zijn gebaseerd op geldend beleid per oktober 2026. Het voorstel voor 2027 is nog niet aangenomen — stemming Tweede Kamer 12 november 2026. Dit artikel is informatief en geen fiscaal advies. Bijgewerkt: oktober 2026.
